Kars ili ve ilçeleri

22 Eylül 2018 Yazan  
Kategori ŞEHİRLER VE İLÇELER

Kars ili hakkında geniş bilgiler
Yüzölçümü: 18.557 km²
Nüfus: 300.874  kişi (2014) Yılı verilerine göre
İl Trafik No: 36

Kars Doğu Anadolu da ülkemizin en doğusundaki ve aynı zamanda karasal iklim dolayısıyla da en soğuk illerinden birisidir. Ancak mekanın bu olumsuzluğu ilin sanayii gelişmesinde nispeten olumsuz olmuş olsa da il turizm

potansiyeli açısından bölgenin başlıca illerinden birisidir.

KARS İLİ COĞRAFYASI
Doğu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoğusunda yer alan Kars, doğuda Ermenistan, güneydoğuda Iğdır, güneyde Ağrı, batıda Erzurum, kuzeyde de Ardahan ili ile çevrilidir. İl toprakları yüksek dağlarla kuşatılmış ve genelde batı-doğu doğrultusunda uzanan akarsularla derin biçimde yarılmış geniş bir plato görünümündedir.

Erzurum-Kars platolarının doğu kesimini oluşturan, il topraklarının orta kesimindeki düzlükler 2000-2200 m. yüksekliğindedir. Büyük bir plato özelliği gösteren il topraklarının %51’i platolarla, % 19’u ovalarla, %30’luk kısmı ise dağlık ve tepelik alanlarla kaplıdır.

KARS İLİ DAĞLAR
İlin Kuzeyini Kabak, Kısır ve Akbaba Dağları ebgebelendirir. Dumanlı Dağı (2.699 m.) ilin başlıca yükseltisi olup, doğusunu engebelendirmektedir. Güneyinde ise Karasu ile Aras Dağlarının uzantıları yer almaktadır. İlin belli başlı yükseltileri ise; Sarıkamış’ın güneyinde Çamyazı’ya doğru uzanan Süphan Dağı (2.909 m.), Allahuekber Dağları üzerindeki Allahuekber Tepesi (3.120m.), Kars Ovasının yakınlarında uzanan Ağadeveler Dağı (2.423 m.), Hacıhalil Dağı (2.366 m.), bu dağın kuzeyinde yer alan Borluk Dağı (2.450 m.), Arpaçay vadisinin güney kesimlerindeki Tarhan Dağı (2.617 m), Çıldır Gölü yakınlarındaki Kısır Dağı’dır. Bunların yanı sıra, Kars’ın kuzeydoğusunda Yağlıca Dağı (2.970 m.), Sarıkamış’ın güneyinde ise Aladağ (3.134 m.) yer almaktadır.

KARS OVALARI
Türkiye’de yüksek ovalara en güzel örnek olarak Kars ovaları gösterilmektedir. Bu ovalar Allahuekber Dağları ile Sarıkamış-Kars platosu arasında doğuya doğru açılan büyük çöküntü oluğunda yer almaktadır. Özellikle Kars Ovası 2.500 km2’lik alanı ile Doğu Anadolu’nun en geniş ovasıdır.

Akarsu vadileri boyunca sıralanan ovaların arasında yer alan Kars Platoları, Aras Vadisi’ne doğru alçalır. Bu platolar doğudan kuzeydoğuya doğru genişler ve yükseklikleri de artar. Kars platoları kalın bir volkanik tüf tabakası ile kaplı olup, yükseltileri 1500 ile 2000 m. arasında değişir. Bu platoların geniş ve dalgalı olan kesimlerinde küçük düzlükler ve çöküntü gölleri bulunmaktadır. Kars platoları Sarıkamış’ın güneyinden başlayarak doğuda Arpaçay vadisine, kuzeyde Başgedikler düzlüğüne kadar uzanır. Platonun Sarıkamış’ın güney ve doğusuna düşen kesimleri ormanlarla kaplıdır.

AKARSULAR GÖLLER
İl topraklarını Aras Nehri sulamaktadır. Batıdan il topraklarına giren Aras Nehri, Kağızman yöresinde genişleyerek, kuzeyden gelen Arpa Çay ile birleşir, Iğdır Ovasını suladıktan sonra Türkiye sınırlarından dışarı çıkar. Kars ilinde irili ufaklı çok sayıda göl bulunmaktadır. Bunların başlıcaları Çıldır Gölü (bir kısmı Ardahan ili toprakları içerisinde yer alır), Aygır Gölü, Kuyucuk Gölü, Turna gölleri ve yapay Arpaçay Baraj Gölüdür. Deniz seviyesinden 1.768 m. yükseklikteki Kars’ın yüzölçümü 9.442 km2 olup, toplam nüfusu 182.495’tir.

KARS İKLİMİ
Doğu Anadolu Bölgesi’nin en soğuk bölgesinde yer alan Kars’ta yüksek yayla iklimi görülmektedir. Kışlar uzun ve sert, yazlar ılık ve serin geçer. Bu bölgenin iklim, Türkiye’de soğukların en yüksek dereceye çıktığı ve uzun sürdüğü yerdir. Bunun nedeni, yüksek dağ sıralarıyla denizlerin ılımanlaştırıcı etkisinden ayrılması, yüksekliğin fazla olması, Kış mevsiminde Büyük Asya Kara Kütlesi üzerinde yerleşen soğuk ve ağır hava kütlesi (Sibirya yüksek basınç merkezi)’nin buraya kadar sokulmasıdır.

KARS TURİZM
İl ülkemizin başlıca kış turizm merkezinden birisidir ve yapılacak yatırımlarla bu alanda daha da gelişebilir. Bunun yanı sıra kültür turizmi açısından da tarihin çok eski devirlerine uzanan antik kalıntıları ve ören yerleri ile önde gelen kültür turizmi açısından da Yontma Taş Çağından itibaren kesintisiz bir yerleşime sahne olan kent önde gelen kültür turizm merkezlerindendir.
KARS İLİ EKONOMİ
İlin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca ürünler, arpa, buğday, çavdar, fiğ, mısır, soğan, patates, şeker pancarıdır. Ovalarda sebze ve meyve üretimi yapılır. Kayısı, karpuz, elma, kavun, erik ve armut yetiştirilir. Az miktarda da ceviz, üzüm, salatalık, domates ve lahana yetiştirilir. Hayvancılıkta ise büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği yapılmaktadır. Mor Karaman Koyunu, kıl keçisi, sığır ve süt ineği yetiştirilmekte olup, buna dayalı olarak mandıralarda kaymak tereyağı, peynir üretilir. Ayrıca pastırma ve kavurma yapımı da çok yaygındır. Kıl, yün ve yapağı da keçe, kilim, heybe dokumacılığı yapılır. Arıcılık ön plandadır.

Kars’ın kalkınmada öncelikli iller arasında olmasından ötürü, Et balık Kurumu Kars Kombinası ve Süt Endüstrisi Kurumu, Kars SEK Mama Mamülleri İşletmesi, yem ve çimento fabrikaları vardır. Küçük sanayi de oldukça yaygındır. İl yer altı kaynakları yönünden zengin olmamakla beraber, Kağızman yöresinde kaya tuzu, asbest, magnezit; Sarıkamış yöresinde perlit, tuz yatakları ve maden suyu kaynakları bulunmaktadır.

KARS İLİ TARİHÇESİ
Kars yöresi MÖ.IX.yüzyılda Urartu egemenliğine girmiştir. Urartu Kralı II.Sardur MÖ.VIII.yüzyılda Sevan Gölü’nün batısındaki toprakları ele geçirmiş, daha sonra Kimmerler ve İskitler yöreyi istila etmiş, Medler de MÖ.560’da Urartu egemenliğine son vermiştir. Bazı tarihlerde MÖVI. Yüzyıldan başlayan Armeniai Krallığının ve Prensliklerinin burada hakim olduğundan söz etmektedirler. Pers yönetimi altında Satraplık görevini üstlenen bu prensliklerin başlıcaları Orontes Hanedanı (MÖ.400-200), Artaksias Hanedanı (MÖ.200) idi. Romalılar Artaksias hanedanından II.Tigran’ı yenerek bölgeyi ele geçirmişlerdir. Roma’nın Araxes eyaleti olan yöre, Romalılar ile Partlar arasında sürekli el değiştirmiştir. Bu yöre daha sonra Sasanilerle Bizanslılar arasında da çekişmeye neden olmuştur. VII.yüzyılda Arap akınları buraya kadar ulaşmış ve IX.yüzyıla kadar da Araplar buraya egemen olmuştur. Arapların denetiminde kurulan Ermeni yönetimlerinden Bagratlı Hanedanının bir kolu Ani ve Kars’ta hüküm sürmüştür. Bizanslılar 1045’te yöreyi ele geçirmiştir.Kars, Kanuni Sultan Süleyman tarafından 1534’te Osmanlı topraklarına katılmıştır.

İLÇELER:
Kars ilinin ilçeleri; Akyaka, Arpaçay, Digor, Kağızman, Sarıkamış, Selim ve Susuz’dur.

AKYAKA İLÇESİ
Doğu Anadolu Bölgesi’nde Kars İline bağlı bir ilçe olan Akyaka’nın doğusunda Ermenistan, batısında ve güneyinde Kars il merkezi, kuzeyinde Arpaçay yer almaktadır. İl topraklarının kuzey kısmı engebeli olup, onun dışındaki alanlar düzlükler halindedir. İlçe topraklarını Sarıkamış sınırları içerisinde kaynaklanan ve Arpaçay Barajına dökülen Kars Çayı ile Terelik mevkiinden kaynaklanan Karahan Çayı sulamaktadır. Karahan Çayı, ilçeyi kuzeyden doğuya doğru geçerek Arpaçay Barajına dökülür. Ermenistan’a 52 km.lik sınırı olup, Doğu sınır kapısına uzaklığı 13 km.dir. Denizden yüksekliği 1.477 m. olup, yüzölçümü 550 km2 dir.

İlçede karasal iklim hüküm sürmekte olup, yazları sıcak ve kurak, kışlar da soğuk ve yağışlı geçer. Arpaçay Barajı çevresindeki köylerde yer yer Karadeniz iklim özellikleri görülmekte olup, bol yağışlı ve nemlidir.

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca ürünler, buğday, arpa, patates, şeker pancarı, soğan , yonca, korunga, fasulye, havuç, sulanabilir arazilerde de meyve ve sebzecilik yapılmaktadır. Hayvancılıkta sığır, koyun, keçi ve at üretilmekte olup, hayvansal ürünlerden peynir, süt, bal ve yağ üretilmektedir. Ayrıca ilçede küçük çapta imalat sektörleri bulunmaktadır.

ARPAÇAY
ilçenin yüzölçümü 605 km2 olup,Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Kars İline bağlı bir ilçe olan Arpaçay’ın doğusunda Ermenistan ve Akyaka ilçesi, güneyinde Kars ili, kuzeyinde Çıldır ilçesi, batısında da Susuz ilçesi yer almaktadır. Kuzey Anadolu kıvrım sistemlerine bağlı dağların engebelendirdiği yüksek plato niteliğinde bir arazi yapısı vardır. Bu plato Arpaçay ve kolları tarafından parçalanmıştır. Aynı zamanda Kars Ovası’nın devamı niteliğindeki bu platonun kuzeyindeki Cara Deresinin oluşturduğu düzlükler (Zaroşat Düzlüğü) bulunmaktadır. Kısır Dağı bu düzlükte yükselmektedir. Çara Deresi vadisi ile Kars Çayı vadisinin birleştiği kesimde Ermenistan sınırına yakın alanda Şöregel Düzlüğü bulunmaktadır. İlçe topraklarını Arpaçay ile Telek Suyu sulamaktadır.

Yazları sıcak, kışları soğuk ve yağışlıdır.

Arpaçay’ın ekonomisi tarım, hayvancılık ve ilçe sınırları içerisinde bulunan Ani kentinden ötürü turizme dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünler, arpa, buğday, çavdardır. Son yıllarda şeker pancarı üretimi artış göstermiştir. İklim ve yükseklikten ötürü hayvancılık ön plandadır. Yaylalarda sığır, koyun ve keçi besiciliği yapılmakta, sığır ihraç edilmektedir. Ayrıca hayvancılığa dayalı olarak hayvansal ürün üretimi yapılmakta, mandıralarda kaşar peyniri üretilmektedir.

Arpaçay’ın çok eski bir tarihi bulunmaktadır. Dr.Kamil Arran tarafından ilçenin 8 km. güneybatısında dolmenler bulunmuştur. Daha sonra Prof.Dr.Şevket Aziz Kansu burada kazı yaparak Neolitik döneme inen bir yerleşmeyi ortaya çıkarmıştır.

DİGOR İLÇESİ
ilçenin yüzölçümü 1.136 km2 olup,Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Kars İli’ne bağlı bir ilçe olan Digor’un, doğusunda Ermenistan, batı ve kuzeyinde merkez ilçe, batı ve güneyinde Kağızman bulunmaktadır. İlçe toprakları Erzurum-Kars platosunun doğu ucunda yer almaktadır.

İlçeyi Anadolu’nun kuzey yarısındaki kıvrım sistemine bağlı olan dağlar engebelendirmektedir. Güneybatı kesiminde volkanik Yağlıca Dağı (2.961 m.) eteklerinden Arpaçay’a doğru dalgalı bir alan uzanmaktadır. Bu alanı güneyde 2000 m. yüksekliğinde Başköy Yaylası (Nahçıyan Çukuru) sınırlamaktadır. Yağlıca Dağının kuzeybatısında da Hacıhalil Dağı (2.366 m.) bulunmaktadır.

İlçe topraklarını Arpaçay ile Dumanlı Dağı’ndan kaynaklanan ve sonra Arpa Çay ile birleşen Digor Çayı sulamaktadır. Bu akarsuların vadi tabanlarında da düzlükler yer almaktadır.

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, arpa, buğdaydır. Vadi tabanlarında patates, fasulye, mercimek, nohut ve meyve üretimi yapılmaktadır. Hayvancılıkta sığır, koyun ve keçi besiciliği yapılmaktadır.
İlçe, Osmanlı İmparatorluğu döneminde bir süre Zarşad’a (Arpaçay), daha sonra Kağızman ilçesine bağlı bir köy idi.
Digor, bir süre Kağızman ilçesine bağlı bir nahiye olarak kalmış, 1953 yılında ilçe yapılmıştır.

KAĞIZMAN İLÇESİ
Kars il merkezine 76 km. uzaklıktadır. Yüzölçümü 1.972 km2 olup,kuzeyinde Kars merkez ve Selim, doğusunda Tuzluca, Digor, batısında Sarıkamış ilçeleri, güneyinde ise Ağrı İli yer almaktadır.

Erzurum-Kars platosunun güneydoğusunda yer alan Kağızman’ın yüzey şekilleri oldukça yüksek ve engebelidir. İlçenin büyük bir bölümü dağlarla kaplı olup, batıdaki Aladağ (3.138 m.), yörenin en yüksek noktası olup volkanik bir dağdır. Bu dağın kuzeyinde küçük Aladağ Tepe (2.532 m.), doğusunda Zozan Tepe (2.520 m.) ve güneyinde Kabak Tepe (2.436 m.) gibi volkanik yükseltiler bulunmaktadır. İlçenin kuzeydoğusunda Yağlıca Dağı (2.961 m.), Çaybük Köyü’nün doğusunda Kazıkkıran Dağı yer almaktadır.

İlçe topraklarını küçük akarsularla beslenen Aras Nehri sulamaktadır. Bu nehir, ilçe topraklarını batı-doğu doğrultusunda ikiye ayırmaktadır. İlçenin güneydoğusunda Deniz Gölü bulunmaktadır. Ayrıca Bayram Deresi Vadisi, Kağızman deresi Vadisi ve Aras Irmağı Vadisi ilçenin önemli vadileridir.

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca ürünler, arpa, buğday, patatestir. Nehir boyundaki vadilerde kayısı, elma gibi meyveler ve sebzeler yetiştirilir. Ayrıca ilçe lalesi ile ünlüdür. Hayvancılıkta sığır, koyun ve keçi besiciliği yapılmakta olup, hayvansal ürünlerden süt, peynir, yağ ön plandadır. Sığırcılığı geliştirmek amacı ile ilçede boğa deposu bulunmaktadır. İlçe topraklarında kaya tuzu, aspest ve magnezit yatakları vardır.

XIX.yüzyıldan sonra yöresel giysilerden yola çıkılarak yapılan Kağızman bebekleri ve nakışları ilçe halkının geçim kaynakları arasındadır.
Kağızman ve yöresi çok eski bir tarihte yerleşim olarak kullanılmıştır.

SARIKAMIŞ İLÇESİ
ilçenin yüzölçümü 1.732 km2 olup, Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Kars İli’ne bağlı bir ilçe olan Sarıkamış, doğusunda Selim ve Kağızman, batısında Şenkaya ve Horasan, güneyinde Horasan ve Eleşkirt, kuzeyinde de Selim ve Şenkaya ilçeleri ile çevrilidir. Erzurum-Kars platosu üzerinde yer alan sarıkamış’ın güney kesimini Karasu-Aras Dağları engebelendirir. Yüksek dalgalı düzlüklerden oluşan ilçe topraklarındaki Soğanlı Dağı (2.849 m.), Aladağ (3.138 m.), Süphan Dağı (2.909 m.), Balıklı Dağı (2.835 m.), Kösedağı (2.599 m.), Çıplakdağ (2.634 m.) belli başlı yükseltilerdir. İlçe topraklarını Aras Nehri, Kars Çayı, Zivin Deresi ve Keklik deresi sulamaktadır.

Deniz seviyesinden ortalama 1500-2000 m. yüksekliğindeki Karasal iklime sahip olan Sarıkamış’ta kışları çok uzun, soğuk ve sert, yazlar ise kısa, serindir. Sonbaharın, mevsimine göre kendisini erken hissettirdiği, ilkbaharın da yoğun yağışlarıyla uzun süren bir bahar havasının hakim olduğu, kendisine has mikroklima özelliğine sahip bir iklimi vardır. İlçede Altı ay kar, sekiz ay don ve buzlanma olur.

İlçenin ekonomisi tarım, hayvancılık, ormancılık ve dağ turizmine dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler Arpa, Buğday, Fiğ, Çavdar, Yonca ile sınırlı miktarda Patates Fasulye, Nohut, Mercimektir. Tarımsal ürünler pazara yönelik üretim ve ticareti yapılmaktadır. Hayvancılık alanında küçük ve büyükbaş hayvancılıkla et ve süt üretimi yapılmaktadır. Handere köyündeki küçük çaplı mandıra dışında hayvansal ürünlerin değerlendirilmesine yönelik herhangi bir tesis bulunmamaktadır. Karaurgan Köyünde bir adet Alabalık Tesisi vardır.

Ayakkabı fabrikası, tuğla, kiremit, orman ürünleri, metal eşya ve çeşitli gıda maddeleri üreten tesisler bulunmaktadır.

İlçedeki orman ve kış sporlarına yönelik tesisler bulunmaktadır. Özellikle kar kalitesi ve kayak pisti açısından dünyanın en uygun tesislerinden biri olma özelliğini taşıyan kayak merkezi Sarıkamış’ın en önemli Cıbıltepe-Balıklıdağ-Çamurludağ Kayak Merkezi 2.200-2.900 metre yükseklik gösteren bir plato üzerinde yer almaktadır.

SELİM İLÇESİ
İl merkezine 31 km. uzaklıktadır. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.830 m. olan ilçenin yüzölçümü 1.011 km2 olup, Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Kars İli’ne bağlı bir ilçe olan Selim’in doğusunda merkez ilçe, güneydoğusunda Kağızman, güneyinde Sarıkamış ilçeleri, batısında Erzurum, kuzeyinde Ardahan illeri, kuzeydoğusunda da Susuz ilçesi bulunmaktadır. Kars’ın batı kesiminde, Erzurum-Kars platosunda yer alan Selim’in batı ve kuzeyinde Allahuekber Dağları ile Kızılgedik Dağları, güneyinde de Aladağ’ın kuzey uzantıları bulunmaktadır. Doğu Anadolu Bölgesi’nin en yüksek yaylaları üzerinde yer almaktadır. İlçenin batısında Sarıkamış ormanları ile Kumru Dağı, doğusunda da Kars Ovası bulunmaktadır. İlçe topraklarını Kars Çayı sulamaktadır. Kars Çayı’nın çevresindeki düzlükler Selim Ovası ismi ile tanımlanmaktadır.

İlçede sert bir kara iklimi hüküm sürmektedir..Sürekli olarak Sibirya’dan gelen yüksek basıncın etkisi altında olup, ilçede kış 7-8 ay sürmektedir.

İlçe ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.Ekime elverişli alanların sınırlı olmasından ve sert karasal iklim etkisinde kaldığından tarım daha çok hayvan yemine yöneliktir. Bunun yanı sıra buğday, arpa ve patates yetiştirilmektedir. Sığır besiciliği yapılmakta olup, buna dayalı süt ve süt ürünleri elde edilmektedir.

Yörede arkeolojik araştırmalar yapılmadığından, tarih öncesi çağlara ait bilgi bulunmamaktadır. Kars ve yöresinin çok eski bir tarihi olduğu dikkate alınırsa burasının da eski bir geçmişi olduğu sanılmaktadır. Bilinen ilk tarihi ise Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türk boylarının buraya yerleştiği ile ilgilidir.

SUSUZ İLÇESİ
İl merkezine 27 km. uzaklıktadır. Deniz seviyesinden 1.650 m. yükseklikteki ilçenin yüzölçümü 645 km2 dir
Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Kars İli’ne bağlı bir ilçe olan Susuz’un doğusu Arpaçay, batısı Ardahan’ın Göle ilçesi, kuzeyi Ardahan merkez ve Çıldır ilçeleri, güneyi ise Kars merkez ilçe ile çevrilidir. İlçe, Kuzeydoğu Anadolu’nun en yüksek yaylalarının eteğinde, Kars- Ardahan yolu üzerinde bir vadi tabanına kurulmuştur. Kars’ın kuzey kesiminde yer alan Susuz, yüksek ve engebeli bir alanda bulunmaktadır.İlçenin batı kesimini Allahuekber Dağları, kuzey kesimini de kısır Dağı’nın güney uzantıları engebelendirir. İlçe toprakları sınırı içerisinde bir akarsu bulunmadığından Cılavuz olan ilçenin ismi Susuz olarak değiştirilmiştir. İlçenin güneybatı kesiminde Aygır Gölü bulunmaktadır.

İlçede Karasal iklim hüküm sürmektedir. Kışlar çok sert ve kar yağışlı, yazlar da kısa ve serindir.

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, buğday, arpa, patates, fasulye ve nohuttur. İlçenin ekime elverişli toprakları kısıtlı olduğundan hayvancılık ön plandadır. Sığır ve koyun yetiştirilir.İlçede son yıllarda arıcılık ta önemli gelişmeler kaydedilmiştir.

Enter Google AdSense Code Here

Yorumlar


1 Yorum yapılmış "Kars ili ve ilçeleri"

  1. eroldeğer demişki 21 Ağustos 10 16:50 

    slm metinim birazda sivası yaz biliyorsun biz sivaslıyız birde 25 ağustostaki yenicedeki iftarı gerekli yerlere ulaştır allaha amanetol

Yorum Yazaken SeviyeLi YorumLar Yazınız.!